Redactie en AI: AI kan hebben geholpen bij onderzoek, structurering of een eerste concept. Een mens bepaalde de strekking, controleerde bronnen en claims en keurde publicatie goed. Lees het redactiebeleid.
In het kort
- AI-geletterdheid is verplicht sinds 2 februari 2025 op grond van artikel 4 van de AI Act.
- De plicht geldt voor aanbieders en voor gebruiksverantwoordelijken: iedere organisatie die AI inzet, valt eronder.
- De wet eist een passend niveau, afgestemd op rol en context. Er is geen verplicht certificaat en geen examen.
- Sinds 2 augustus 2026 is het grootste deel van de AI Act algemeen van toepassing.
- Wat je moet kunnen laten zien: welke AI je gebruikt, wie ermee werkt, en wat je hebt gedaan om die mensen bekwaam te maken.
Wat AI-geletterdheid volgens de wet is
De AI Act omschrijft AI-geletterdheid als de vaardigheden, kennis en het begrip die nodig zijn om AI-systemen weloverwogen in te zetten, en om zicht te hebben op de kansen, risico's en mogelijke schade. Het gaat dus niet om programmeren. Het gaat om beoordelingsvermogen: weten wanneer je een uitkomst mag vertrouwen, wanneer je moet controleren en wanneer je iets helemaal niet aan een AI-systeem moet overlaten.
Artikel 4 legt de verplichting bij twee partijen: aanbieders van AI-systemen en gebruiksverantwoordelijken. Dat tweede woord is waar het MKB in valt. Wie AI gebruikt in het werk, is gebruiksverantwoordelijke, ook zonder ooit een regel code te schrijven.
Voor wie geldt het precies
De verplichting raakt jouw personeel en iedereen die namens jou met de AI-systemen werkt. Dat is ruimer dan alleen mensen in loondienst:
- Vaste medewerkers die AI gebruiken in hun werk, ook incidenteel
- ZZP'ers en uitzendkrachten die namens jou met die systemen werken
- Externe partijen die AI voor jou bedienen, zoals een ingehuurd bureau
- Leidinggevenden die beslissen waar AI wordt ingezet, ook als ze het zelf niet bedienen
Er is geen ondergrens in aantal medewerkers en geen uitzondering voor kleine bedrijven. Wel schrijft de wet voor dat je het niveau afstemt op de technische kennis, ervaring, opleiding en de context waarin de systemen worden gebruikt. Een marketeer die teksten laat herschrijven heeft een ander niveau nodig dan iemand die AI inzet bij sollicitatiegesprekken.
Wat een passend niveau betekent
De wet stelt geen examen en geen minimumaantal uren. Er staat nadrukkelijk niet in dat elk individu een bepaald niveau moet halen. Wat er wel staat: je moet maatregelen nemen, en die maatregelen moeten passen bij hoe jouw mensen AI gebruiken. In de praktijk komt dat neer op vier dingen:
- Mensen weten wat het systeem wel en niet kan, en waar het fouten maakt
- Mensen weten welke gegevens er wel en niet in mogen
- Mensen weten wanneer een uitkomst gecontroleerd moet worden en door wie
- Mensen weten bij wie ze terechtkunnen als er iets misgaat
Het doel van artikel 4 is niet dat iedereen AI begrijpt. Het doel is dat niemand een AI-uitkomst gebruikt zonder te weten hoe betrouwbaar die is.
De datums die ertoe doen
De AI Act is gefaseerd ingevoerd. Dit zijn de momenten die voor een MKB-bedrijf relevant zijn:
- 2 februari 2025: verboden AI-praktijken en de AI-geletterdheidsplicht gingen in
- 2 augustus 2025: regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, het toezicht en de sancties
- 2 augustus 2026: het grootste deel van de verordening werd algemeen van toepassing
- 2 december 2026: uiterste datum voor de transparantieplicht bij AI-gegenereerde tekst, beeld, audio en video
- 2 augustus 2027: hoog-risicoverplichtingen uit bijlage III
Die datum in december is de eerstvolgende die veel bedrijven raakt. Publiceer je AI-gegenereerde content, dan moet die als zodanig herkenbaar zijn. Dat geldt ook voor teksten en beelden op je eigen website.
Wat je nu concreet kunt regelen
Je hoeft geen opleidingsprogramma op te tuigen. Wat je nodig hebt, is aantoonbaarheid. Vijf stappen die je in een middag kunt zetten:
- Maak een register: welke AI-tools gebruikt je bedrijf, waarvoor en door wie. De meeste bedrijven ontdekken dat er meer gebruik is dan gedacht, vaak in persoonlijke accounts
- Ruim persoonlijke accounts op: bedrijfsdata in een privé-ChatGPT is een risico dat los van de AI Act al onder de AVG valt
- Schrijf een pagina huisregels: wat mag er wel en niet in, wie controleert wat, waar meld je fouten
- Geef een korte instructie per rol en leg vast dat je die gegeven hebt: datum, deelnemers, onderwerp
- Zet erbij wie het bijhoudt en wanneer je het herziet
Die vijf dingen samen zijn geen certificaat, maar wel precies wat een toezichthouder wil zien: dat je weet waar AI zit, dat je afspraken hebt en dat je mensen bekend zijn met die afspraken.
Waar Mansotti in beeld komt
Mansotti richt AI medewerkers in voor MKB-bedrijven en doet dat in een afgeschermde omgeving op een eigen dedicated Mac mini, met menselijke eindcontrole op alles wat naar buiten gaat. Bij die inrichting leggen we standaard vast welke data verwerkt wordt, wie waarvoor toegang heeft en wie welk concept controleert. Dat is precies de documentatie die je voor artikel 4 nodig hebt.
We doen bewust geen hoog-risicotoepassingen: geen werving en selectie, geen kredietbeoordeling, geen autonome besluitvorming over mensen. Dat scheelt je een compleet zwaardere verplichtingenset.
